|
LÍF103
unnið af nemendum
Kristín Fjóla
Aktín:
vöðvaprótín í grönnum vöðvastrengjum. Hafa stýriprótínin trópómyosín og
trópónín. Hin
gerðin af vöðvastrengjum er mýósínstrengir og eru þeir gildir. Mýósín
strengirnir hafa mýósínhaus og mynda þeir tengi við aktínþræðina sem
kallast krossbrýr. Við vöðvasamdrátt dragast vöðvatrefjarnar saman við
það að gildu og grönnu strengirnir ganga á misvíxl. Bls. 240-241 og
http://www.fa.is/deildir/Heilbrigdisgreinar/
Heilbrigdisskolinn/lolheimasida/glaerur/LOL103/8kafli.ppt
Áxín:
vaxtarhormón í plöntum. Áxínin hafa áhrif á lengd frumnanna í stönglum
og rótum. Því er seytt út úr broddi kímstönguls og kímrótar. Í
kímstöngli hvetur hann lengingu plöntunar upp, en dregur úr lengingu
frumunnar og sveigir hana niður í kímrótinni. Í sprotum ofanjarðar
myndast áxín í toppbrumi. Áxín hvetur lengingu plöntunnar en dregur úr
myndunar greina (úr brumhnöppum). Bls. 61 og
http://kennarar.vma.is/borkur/LIF103
/LIF103,%20vor%202008/Kafli_2_seinni%20huti.ppt
Aðhæfing:
við langvarandi, stöðugt áreiti getur taugakerfið vanist því og
einstaklingurinn hættir að taka eftir því. Á t.d. við um lykt og hljóð.
Við langvarandi suð frá einhverju tæki tökum við ekki eftir því fyrr en
slökkt er á tækinu. Litirnir sem hlutir endurkasta eru talsvert
mismunandi eftir birtunni sem á þá fellur, en sjónin aðhæfist þessum
mismunandi litblæ. Við aðhæfumst þó ekki sársaukaboðum enda er hlutverk
þeirra að verja okkur. Bls. 208
Afturverkun:
getur bæði verið neikvæð og jákvæð. Neikvað afturverkun er þegar
líkaminn er að vinna á móti breytingum, leytast við að halda jafnvægi.
T.d. leitast líkaminn við að halda líkamshitanum í 37°C og halda
sykurmagni í blóði réttu. Við jákvæða afturverkun færa breytingarnar
ástandið fjær markgildinu. Oft merki um sjúklegt ástand, t.d. þegar við
fáum hita. Getur þó verið eðlilegt, t.d. við fæðingu. Bls. 17
Andrýmd:
viðbótarloft+öndunarloft+varaloft er samanlagt andrýmdin. Mismunandi
hversu mikil hún er hjá fólki, fer einkum eftir líkamsstærð. Í eðlilegum
manni er hún í kringum 4,7 lítra. Öndunarloftið er u.þ.b. ½ lítri,
viðbótarloftið um 3 lítrar og varaloftið um 1,2 lítrar. Bls. 149
Asetílkólínesterasi:
ensím í taugamótum. Asetílkólín, sem er boðefni, berst frá símaenda að
nemum í vöðvaþráðum. Asetílkólínið veldur aðeins boðspennu örlítið brot
úr sekúndu og asetílkólínesterasinn sundrar efninu jafnharðan og það
losnar úr símaendanum. Asetílkólínið er virkt í öllum endaflögum og þar
er einnig asetílkólínesterasi til að brjóta það niður. Bls. 57
Ásgörn:
hluti af smáþörmunum.
Ásgörn er slöngulaga líffæri í kviðarholi sem
tengir saman skeifugörn
og dausgörn.
Ásgörn er efri hluti smáþarma í
meltingarveginum,
og afmarkast frá skeifugörn að ofanverðu og dausgörn að neðanverðu. Í
smáþörmunum er stærstur hluti fæðu frásogaður.
http://is.wikipedia.org/wiki/Ásgörn
Sindri
J.
Blóðvökvi:Vatnslausn
margra efna, sem eru sem sagt:
jónir
(aðallega ólífræn sölt – mest af Na+ og Cl-),
leystar lofttegundir (t.d. O2, N2, CO2),
lífræn fæðuefni (t.d. glúkósi, amínósýrur og lípíð), hormón og
úrgangsefni (t.d. þvagefni) og svo stórsameindir prótína í
kvoðulausn (bls. 121)
Blóðprótín:
Eru í blóðvökva og helstu
flokkar eru:
albúmín, glóbúlín og fíbrógen. Hlutverk þeirra eru:
albúmín = bindur vökva í æðum og kemur þannig í veg fyrir að hann
fellur út úr háræðum.
glóbúlín = annars eru glóbúlín ensím, en hinsvegar taka önnur hin í
ónæmisviðbrögðum líkamans.
fíbrógen = tekur þátt í storknun blóðs (bls. 121)
Brissafi:
Inniheldur mörg
meltingarensím og er basískur.
Ensímin
vinna á öllum meginflokkum fæðunnar, prótínum, fjölsykrum (mjölva), fitu
og kjarnsýrum.
Í
brissafa eru basísk sölt (aðallega vetniskarbónat, HCO3-)
sem hlutleysa magasýruna (meltingarvökvar garnanna eru óvirkir í súrri
lausn (bls. 181)
Liðpoki:
Utan um liðamótin er liðpoki
úr bandvef sem tengir beinin og umlykur liðholið sem aðskilur
beinaendana. Innst í liðpokanum er þunn liðhimna sem seytir liðvökva sem
fyllir liðholið. Hlutverk liðvökvans er að smyrja snertifleti beinanna,
minnka núning í liðnum, næra brjóskhimnur beinanna og losa þær við
úrgang. Utan við liðpokann og einnig í honum liggja liðböndin sem tengja
beinaendana saman.
http://visindavefur.is/svar.php?id=3526
Bikarfrumur
Seyta verndandi slími sem þekur slímuna (slímhúð) og hindrar að sýran
komist að henni í magaholinu. Þetta slímlag ver slímuna gegn
meltingarensímum í magaholinu.
http://visindavefur.is/svar.php?id=2864
Boðefni
Skiptast í:
boðefni taugakerfisins = flyta boð örstutta leið milli frumna sem
snertast næstum því
hormón = dreifast með blóði um allan líkamann. (líffæri sem gegna
því hlutverki að mynda aðallega hormón kallast innkirtlar)
(bls.
40)
Bólga
er staðbundið ósérhæft varnarsvar líkamans við vefjaskemmd. Meðal þess
sem getur valdið bólgu eru sýklar, áverkar, efnaerting, skemmdar eða
truflaðar frumur og öfgar í hitastigi. Bólga þarf sem sagt ekki endilega
að stafa af sýklum.
Einkenni
bólgusvars eru roði, sársauki, hiti á bólgna svæðinu og þroti. Stundum
bætist fimmta einkennið við sem er starfsmissir vefs eða líffæris, en
það fer eftir því hvar og hversu miklar skemmdirnar eru. Með bólgu
reynir líkaminn að losa sig við örverur, eiturefni eða önnur framandi
efni á „slysstað“ til þess að koma í veg fyrir að þau dreifist til
annarra líkamshluta og viðgerð skemmda er sett í gang. Bólgusvar er því
aðferð til að reyna að viðhalda samvægi líkamans, það er að segja að
viðhalda ástandi hans.
http://visindavefur.is/svar.php?id=2819
Kristrún
Brjóstgangur:(ductus
arteriosus) Er stærri vessaæðin af tveim sem liggja um líkamann og
flytur vökva frá vefjum líkaman inní blóðrásina. Brjóstgangurinn veitir
vessa inní vinstri viðbeinsbláæð úr líkamanum öllum fyrir neðan þind og
úr vinstri helmingnum þar fyrir ofan. Að lokum fer vessinn aftur inní
blóðrásina en ef hann kemst ekki þangað safnast hann fyrir í vefjunum og
myndar bjúg. Engin sérstök dæla líkt og hjarta sér um að knýja vessa um
líkamann, heldur flyst hann áfram fyrir tilstuðlan hreyfinga líkamans.
Brumhnappur:
Ég finn
ekki neitt um þetta...
cAMP:
Sum
hormón komast ekki inní frumur, en bindast sérstökum nemum utan á henni,
í frumuhimnunni. Nemarnir eru prótín sem ná gegnum himnuna. Hormónin
setjast þá utan á nemana. Innan á honum verður þá til eða losnar
svonefndur innboði, sem berst frá frumuhimnunni inn í frumuna og kallar
þar fram áhrif hormónsins á efnaskipti hennar. Hinn fyrsti af þessum
innboðum, sem menn uppgötvuðu, er hringað adenósíneinsfosfat er cAMP.
cAMP örvar virkni ýmissa ensíma í frumunum.
Dausgörn:
er
hluti af meltingarfærum mannsins. Hún er lokahluti smáþarmanna
Drifkerfi:
Sjálfvirka taugakerfið greinist í tvær deildir, drifkerfi og sefkerfi.
Flest líffæri sem lúta sjálfvirkri taugastjórn, en þó ekki öll, eru
tengd hreyfitaugaþráðum beggja kerfanna. Þá örvar annað virkni
líffærisins en hitt dregur úr henni. Drifkerfið verður virkast við
snögga áreynslu, í geðshræringu eða uppnámi. Allir driftaugaþræðirnir
eru innan mænutauga, sem liggja útúr mestum hluta mænunnar.
Efnataugamót:
: Þar
sem sími eins taugungs liggur að griplu hins næsta er örlítið bil á
milli frumnanna, nógu breitt til þess að boðspennubylgjan kemst ekki
yfir það. Yfir þetta bil, taugamótin, fer taugaboð sem efnaboð.
Dæmi: Við áreiti, t.d. högg, kallast fram boðspennu einhverstaðar á síma
taugungs. Þá fer boðspennubylgja í báðar áttir frá áreitisstaðnum. Önnur
þessi bylgja endar í griplu og kemst ekki lengra, þar sem í griplum er
enginn búnaður til að skila boðinu áleiðis. Í hina áttina berst bylgjan
til símaenda, og þaðan er greið leið með boðefni til næstu frumu.
Taugamót af þessari gerð, efnataugamót, tryggja einstefnu boðanna innan
taugakerfisins.
Kúluliður:
Hálfkúlulaga liðflötur gengur inn í djúpa liðskál. Hreyfing er frjáls,
flex-ext, abd-add, rotation. Þau liðamót sem gera okkur kleift að snúa
handleggjunum eins og við viljum t.d. hreyfigeta axlarliðs er þannig að
við getum sveiflað handleggjunum fram og aftur eða út til hliðar. Öxlinn
er sem sagt með mikla hreyfigetu. En þessi kúluliðamót eru
hreyfanlegustu liðamót mannslíkamans.
Olga
Eir
Efnatillífun →
Frumurnar geta sóttt orku í ummyndun ólífrænna efna -efnatillífun,
sem jafnvel fer fram 10 km undir sjávarmáli.
Endaflaga →
Sími taugungs kvíslast í margar greinar áður en að vöðvanum kemur, og
hver grein tengist einum vöðvaþræði. Á mótum má sjá greina þykkildi,
endaflögunam, þar sem saman koma taug og vöðvi. Þar breikkar
símaendinn í eins konar þófa, sem gengur inn í dæld vöðvaþræðinum. Hér
eru taugamótin milli taugar og vöðvar.
Fíbrínógen →
Þrír meginflokkar prótína í blóðvökva eru albúmín, glóbúlín og
fríbrínógen. Fíbrínógen tekur þátt í storknun blóðs. Fíbrínógen
tengir saman fjölmargar sameindir þess í fíbrín, sem myndar þríhvítt net
af trefjum er lykjast um blóðkornin og sífla blóðrennslið ef sárið er
lítið.
Fleiðruhol →
Um hvort lunga lykur tvöfaldur belgur, fleiðra (brjósthimna). Innri
fleiðran er gróin utan á lungað en hin yrti innan á brjóstkassan, ofan á
þind og utan á gollurhús. Lög fleiðrunnar falla þétt hvort að öðrum, og
á milli þeirra, í fleiðruholinu, er vessi. Við innöndun þegar að
rifin færast upp og út og þindin flest út og niður, þenst ekki aðeins
ytri fleiðran út, sú innri eltir vegna undirþrýstings í fleirðuholinu.
Frumuónæmi →
Varnarfrumur í ónæmiskerfinu, eitilfrumur eða ónæmisfrumur eru af
tveimur gerðum, B og T. T – eitilfrumur valda frumuónæmi. Á þeim
eru nemar sem tengjast mótefnisvökum á framandi frumum. Líkaminn eyðir
síðan frumunum. (Þannig hafna T- frumur oft ígræddum líkamspörtum.)
Einnig granda þær frumum eigin líkama sem hafa breyst, t.d við veiru
sýkingu eða vegna æxlis. Frumuónæmið ver okkur því við veirusjúkdómum
eins og kvefi, inflúensu, lömunarveiki, hettusótt, rauðum hundum og
heilahimnubólgu.
Frumþvag →
Úr æðahnoðranum síast verulegt magn af þunnu frumþvagi inn í
pípluna. Í því eru leyst öll efni blóðvökvans nema stærstu eindirnar.
Samsetning frumþvagsins er aðeins háð samsetningu blóðvökvans. Í því eru
þörf efni engu síður en óþörf – sykur og vítamín, jafnt sem þvagefni og
eiturefni. Rúmtak frumþvagsins er miklu mun meira en endanlegt rúmtak
þvags. Á ætlað magn frumþvags sem síast úr æðahnoðrum beggja nýran á
sólahring er um 180 lítrar.
Vöðvatrefja →
Í rákóttum vöðvum hefur mikill fjöldi af frumum runnið saman í stóra
vöðvaþræði. Kjarnarnir í öllum þessum frumum eru yst í þræðinum en efni
hans er að verulegu leyti ummyndað í knippi af vöðvatrefjum sem
eru prótínin er draga vöðvann saman.
Aureja
Loftleif: að lokinni
hámarksútöndun þegar er enn eftir í lungunum dálítið loft sem kallast
loftleif, sem er u.þ.b. rúmur lítri.
Loftstreymið: magn þess lofts sem um lungun fer á tilteknum tíma,
oftast miðað við mínútu, margfeldi af öndunarlofti og tíðni öndunnar
Lungnaslagæðarloka: er þar
sem samdráttur hvolfanna byrjar neðst, við broddinn, leitar blóðið upp
hvolfin, slagæðar ganga upp úr hvolfunum. Gáttirnar eru utan á eftri
hluta hvolfanna og stóru slagæðarnar liggja á milli þeirra. Þar sem þær
koma út úr hvolfunum eru í þeim slagæðalokur (meginæðarloka og
lungnaslagæðarloka), em opnast í átt frá hjartanu þegar hvolfin dragast
saman, en skellla aftur saman þegar hjartahvolfin fara að þenjast út.
Slagæðarlokurnar eru þannig lokaðar á meðan hjartalokurnar eru opnar og
koma í veg fyrir að blóð renni aftur inn í hjartað. Lungnaslagæðarloka
er hægra megin.
Lungnastofnæð: stór slagæð
sem liggja upp úr hægra hvolfi hjartans. Lungnastofnæð greinist svo í
sífelt minni slagæðar og slagæðlinga. Einkum er greinakerfi stóru
hringrásarinnar margþætt. Súrefnisnautt blóð fer hægra megin og hafnar
í lungnaslagæðum. Hægri hluti hjartans tekur við blóði úr stóru
hringrásinni og dælir í hina litlu , til lungna.
Mínúturýmd: fannst ekki í
glósunum
Mýlisfruma: umlykir langa síma í taugungum hryggdýra úr sérhæfðum ,
hólklaga bandvefjarfrumum, sem sagt mýlisfrumum. Í þeim er mikið af
fitukenndu efni sem kallast mýli og gefur slíðrinu , og þar með taugum
úr svona þráðum , hvíta áferð.
Þrepípur: eru í
vöðvaþráði, á móti vöðvaliða þar sem ganga fellingar um rásir ,
þverpípur, inn í þráðinn. Þær eru hluti vöðvahimnunnar og leiða því
boðspennubylgju.
Svavar
Snerilefni
Snerilefni eru frumefni sem mjög lítið er af í
líkamanum. Efnið verður að vera minna en 0,01% af líkamsþyngd til að
kalast snerilefni. Sum þessara efna eru okkur lífsnauðsinleg og önnur
eru okkur eitruð í of miklu magni. Mikilvægustu snerilefnin eru: kalsíum,
fosfór, járn, sink og joð. Af snerilefnum notar líkaminn mest af kalsíum
og fosfór en dagsþörfin er talin um 1 gramm af hvoru. Minnsta þörfin er
á joði eða um 0,1-0,2 millígrömm.
Speldi
Speldi er einnig þekkt sem barkalok. Speldi er hluti
af meltingarkerfi líkamans og er liður í myndun bylgjuhreyfinga á leið
niður barkann. Speldi hindrar að fæða hrökkvi niður í barkann með því að
loka honum. Hægt er að skoða mynd 6.19 á bls. 180 til að sjá nánar
hvernig speldi virkar.
Stokkháræð
Stokkháræðar eru víðar háræðar þar sem blóð frá
lifraslagæð og lifraportæð sameinast. Þær flytja blóð frá lifrafrumum og
inn í bláæðar. Helsta bláæðin sem tekur við blóði frá stokkháræðum er
miðjubláæðin. Innan á veggjum skorðuð vefjakorn.
Svengdarstöð
Svengdarstöð er hluti af stjórnkerfi sem kallast
matráður og er staðsett í undirstúku, kerfið stjórnar neyslu matar.
Ekki er vitað mikið um hvernig matráðurinn virkar
en blóðsykur er talinn hafa áhrif á hann. Verkefni svengdarstöðvar innan
kerfisins er að stjórna hvenær líkaminn er svangur. Á móti svengdarstöð
virkar mettunarstöð sem lætur líkamann verða saddann. Sé svengdarstöðin
gerð óvirk hættir líkaminn að vilja borða.
Taugahnoð
Taugahnoð er sagn af bolum taugunga. Bolirnir eru það stórir að þar sem
þeir safnast saman mynda þeir þykkgildi sem er kallað taugahnoða. Í
miðtaugakerfinu er þó stundum notast við orðið kjarnar um söfn
taugabola.
Taugapeptíð
Taugapeptíð eru boðefni. Þau eru flokkuð eftir efnasamsetningu í þrjá
flokka:
-
Asetílkólín, sem er ester af
kólíni og edikssýru.
-
Amín, í þessum flokk eru:
Adrenalín, noradrenalín, dópamín og serótónín.
- Amínósýrur,
eru: glútamínsýra, asparagrínsýra, glýsín, gammaamínósmjörsýra og tárín.
Taugapeptíð eru gerð úr litlum sameindum, þetta eru amínósýruraðir með
2-4 amínósýrueiningum. Taugapeptíð eru seinvirkari en venjuleg boðefni
en endast lengur í staðin.
Samsettur liður
er
þar sem hreyfin fer um tvo ása. T.d. þegar maður hreyfir únliðinn þá er
maður að nota samsettann lið (þegar hreyfingin kemst aðeins sirka 180°).
Mynd 9.6
Heimildir
Örnólfur Thorlacius (2002), Lífeðlisfræði, 3 útgáfa.
(laga finna útgefanda og e-h)
Snerilefni: bls. 166
Speldi: bls. 180
Stokkháræð: bls. 137-138
Svengdarstöð: bls. 171
Taugahnoð: bls. 69
Taugapeptíð: bls. 59
Samsettur liður bls. 237
Erla
Sinar :
Eru sterk knippi bandvefjartrefja. Þær eru á endum margra vöðva og
tengja vöðva við bein. (bls.239)
Sefkerfi (parasympatíska kerfið) :
Það er annar hluti
sjálfvirka taugakerfisins, hinn hlutinn er drifkerfið. Seftaugar liggja
frá heila og spjaldliði. Sefkerfið er virkast þegar álag er frekar
lítið, eins og í hvíld og í svefni. Þá er lítið blóðflæði til rákóttra
vöðva en mikið til innri líffæra. Áhrif seftauga á t.d. vöðva lithimnu
er að ljósop þrengist og áhrif þess á gúlpshnútinn koma fram í hægari
hjartslætti. (bls.77-78)
Noradrenalín :
Myndast í nýrnahettumerg. Það er virkt bæði sem hormón og boðefni. Það
er boðefni eftirhnoðaþráða í drifkerfinu. (bls. 44, 57 og 78). Eiginleg
starfsemi noradrenalíns í heilanum er nauðsynlegt fyrir okkur til að
finnast við uppfull orku. Án nægilegs noradrenalín magns í heila verðum
við úrvinda, þreytt og orkulaus. Noradrenalín verkar yfirgnæfandi á
adrenal-framleiðandi viðtaka til að framkalla samdrátt í æðum, við það
eykst blóðþrýstingur og blóðflæði um slagæðar. Það eykur einnig tíðni og
kraft í hjartasamdrætti, sem eykur afrakstur hjartans, í að dæla blóði,
og eykur blóðþrýsting. (Sævar Ingþórsson og Kristján Þór Gunnarsson,
2000)
Nýrnahylki :
Er á öðrum enda nýrnungs, í berki nýrans. Þetta er bikar með þröngu opi.
Inn í opið gengur slagæðlingur og greinist inn í hylkinu í margar
lykkjur, æðahnoðrann, sem sameinast svo í öðrum slagæðlingi sem flytur
blóðið út úr hylkinu. Er líka kallað bowmannshylki, kennt við William
Bowman sem lýsti þeim fyrst árið 1842. (bls.140)
Púlsþrýstingur :
Blóðþrýstingur er táknaður með tveimur tölum við skástrik t.d. 120/80 mm
Hg. Mismunur þessara talna, þrýstingssveiflan í hverri umferð hjartans,
kallast púlsþrýstingur. (bls.115)
Raftaugamót :
Þau eru einkum í ákveðnum hrygglausum dýrum, þar sem nær ekkert bil er á
milli taugunga og ekkert boðefni myndast, en boðspennubylgjan leiðist
yfir taugamótin. Yfir sum raftaugamót geta boð borist í báðar áttir, en
um önnur er einstefna boða. Á milli frumna í hjartavöðva og sléttum
vöðvum hryggdýra leiðist boðspennubylgja líka á milligöngu boðefna. Á
milli þessara frumna eru raftaugamót, þótt þær séu ekki taugafrumur.
(bls. 55-56)
Rödd :
Efst í barkanum er barkakýli. Inn í það ganga frá báðum hliðum
raddböndin og milli þeirra er lárétt rifa, raddglufan. Þegar raddböndin
eru færð saman, inn í loftstrauminn, titra þau og mynda hljóð. Styrki
hljóðsins og tíðni er strjórnað með því að færa raddböndin til og
strengja þau eða slaka á þeim. Röddin magnast og mótast við endurómun í
brjóstholi, koki, nefholum, nefi, munni, tungu og vörum.Lögun þessara
líkamshluta ræður miklum um sérkenni í rödd hvers manns. (bls. 155)
Heimildir
-
Örnólfur Thorlacius, (2002), Lífeðlisfræði, (3.útgáfa),
Reykjavík, Iðnmennt-Iðnú
- Sævar
Ingþórsson og Kristján Þór Gunnarsson, síðast uppfært 20.11’00, sótt
14.11.’08 á
http://www.fsu.is/~ornosk/liffraedi/hormon/adren/noradrenalin/virkoahrif.htm
Birkir
Tálkn:
eru fellingar sem eru út úr líkamanum og háræðar inni í hverri fellingu,
lagadýr anda flest með tálknum.
Undirslíma:
er gerð er úr bandvefjarlagi sem er ríkulegt af æðum og taugum.
Utan um undirslímuna er vöðvahjúpur gerður úr tveimur lögum
sléttra vöðva (innra hringvöðvalagi og ytra langvöðvalagi) en á milli
þeirra er mikið af taugavef. Að síðustu er það ysta lagið sem
nefnist varahjúpur. Hann samanstendur af tveimur lögum, hið
innra er bandvefjarlag en hið ytra er einfalt lag flatra
þekjufruma. Varahjúpur þessi umlykur meltingarfærin frá vélinda og
allt niður að endaþarmi og rennur saman við þær himnur sem skorða
meltingaveginn í líkamanum.
Uppstreymisarmur sveigpíplu:
er vatnsþéttur en lekur hinsvegar söltum, efri(gildari)
hluti uppstreymisarmsins dælir Na+ jónum og Cl- jónum út úr píplunni.
Vefjakorn: eru gleypifrumur, sem
eru skorðuð ummynduð hvítkorn, og eru staðsett í trefjabandvefi í eitli.
Hlutverk þeirra er að gleypa sýkla og framandi efni sem berast inn í
eitilinn.
Vessaónæmi: er ónæmi af völdum B-frumna,
sem mynda sérhæfð mótefni gegn ýmsum mótefnisvökum, það heldur í skefjum
sjúkdómum sem bakteríur valda, t.d. berklum, holdsveiki, barnaveiki,
lekanda og sárasótt. Þessar frumur sjá einnig um eyðingu framandi
rauðkorna þegar samræmi í blóðflokkum er ekki gætt við blóðgjöf.
Viðbótarloft: er aukaloft sem hægt er að
anda að sér eftir eðlilega innöndun, allt að 3 lítrar af lofti.
Þráðaknippi: er leið fyrir samdráttarboð
niður með hjartaskiptunum meðfram sleglunum og svo upp eftir þeim eftir
leiðingarþráðum. Þetta stuðlar að samdrætti sleglanna, en við hann
skella hjartalokurnar aftur.
Sigurður
Sjontaug = Simar hnodrafrumna fra sjonunni
allri sameinast i sjontaug, sem flytur taugabod til heilans
Snoggur vodvathradur
= Teir skila mikilli orku i skammam tima. I nokkrar sek til min, Tafla
bls 244
Trombokinasi =
Blodflogustiflan heldur ekki lengi. Bratt losanar ur skoddudum frumum i
sarinu og ur blo[flugunum ensim, Trombokinasi, sem orkar a annad protin
i blodvokva
Aedahnodrar = A odrum
enda nyrungar, i berki nyran er nyrahylki bikar med trongu opi. Inn i
opid gengur slagaedlingar og greinist inni hylkinu i margar lykkjur,
aedahnodrann, sem sameinast svo i odrum slagaedlingi. Inn i honum er
talsverdur blodtrystingur um 60 mm Hg. Vegna tessa yfirtrysting siast ut
ur aedahnodranum verulegt magn af tunnu frumtvagi inn i pipluna
Aedastillikerfi =
Vinnur sem naest eingongu med tvi ad stilla vidd slagaedlinganna. Magn
blods i likamanum hrekkur hvergi til ad fylla allar haraedar samtimis.
Slagaedlingar loka ad mestu fyrir blodras til teirra liffaera og
likamshluta sem eru ekki virkir hverju sinni
Aedaaedar = Taer eru
grannar og taer eru utan a slagaedingum
Ondunarloft = Loftid,
sem um lungun fer i einum andardraetti, ondunarloftid, er um halfur
litri vid hvild en eykst vid areynslu
|