ATLAKVIÐA MEÐ SKÝRINGUM

Renndu músinni yfir ferningana hér að ofan til að fá bakgrunnslit og feitletruðu orðin í kvæðinu til að fá skýringu á þeim. Ríflega helmingur Atlakviðu er átta vísuorða erindi. Sum eru þó styttri. Óljóst er hvort svo hefur verið í upphafi. Hitt er raunar líklegra að sums staðar hafi kvarnast úr kvæðinu í munnlegri geymd. Nokkrar vísur eru aftur á móti lengri og þær verða ekki sundur slitnar. Í hverju vísuorði eru tvö ris og fjögur atkvæði hið fæsta eins og er reglan í fornyrðislagi. Mörg vísuorð eru aftur á móti óvenjulöng. Snorri Sturluson gerir greinarmun á fornyrðislagi með stuttum vísuorðum og málahætti með lengri. Höfundur Atlakviðu virðist hins vegar ekki hafa litið svo á að fornyrðislag og málaháttur hafi verið tveir mismunandi hættir sem greina bæri að. Kenningar og heiti eru algengari í Atlakviðu en öðrum eddukvæðum og minnir hún því á dróttkvæði. Í 32. vísu, sem er aðeins fjórar línur, koma t.d. fyrir þrjár kenningar og er ein þeirra fleyguð sundur af öðrum orðum í dróttkvæðastíl. Í kvæðinu eru auk þess ýmis önnur stíleinkenni sem sjaldséð eru í norrænum kveðskap en alþekkt annars staðar. Hér skal nefnt þrennt: Höfundur á það til að rjúfa frásögnina með því að endurtaka það sem á undan er komið (breytt endurtekning), sjá t.d. 21., 28., 32. og 37. vísu. Stundum slítur hann milli stuðla og höfuðstafs með því að enda setningu í stuðlalínu og byrja á nýrri í höfuðstafslínunni, sjá 14., 33. og 44. vísu. Þegar hetjurnar sanna með framgöngu sinni að þær kafna ekki undir nafni fær höfundur ekki orða bundist, svo mikið finnst honum til þeirra koma, sjá 9., 19., 33. og 45. vísu. Atlakviða er kölluð „grænlensk“ í handriti og hafa menn skilið þau orð svo að hún hafi verið ort á Grænlandi. Slíkt getur þó ekki staðist. Ef hún væri ort eftir að Grænland var numið af norrænum mönnum væri hún mun yngri en menn hafa hingað til gert sér í hugarlund. Hugsanlegt er að hún hafi verið skráð eftir grænlenskum manni en ritari ekki þekkt hana annars staðar frá. Raunar vissu menn líklega lítið um uppruna eddukvæða á 13. öld þegar þau voru skrifuð upp.

Framan við Atlakviðu í Konungsbók eru nokkur orð í óbundu máli: „Dauði Atla Guðrún Gjúkadóttir hefndi bræðra sinna svo sem frægt er orðið: hún drap fyrst sonu Atla, en eftir drap hún Atla og brenndi höllina og hirðina alla. Um þetta er sjá kviða ort.“ Síðan er þessi fyrirsögn: „Atlakviða hin grænlenska“.

Texti

Skýringar

1. Atli sendi ár til Gunnars kunnan segg at ríða, Knéfröðr var sá heitinn; að görðum kom hann Gjúka og að Gunnars höllu, bekkjum aringreypum og að bjóri svásum.

Hér segir frá því er Atli sendi mann á fund Gunnars mágs síns. Sendimaðurinn nefndist Knéfröður. aringreypir bekkir veit ekki nokkur maður hvað er. Sú ágiskun að átt sé við bekki sem greypi eða sé skipað í hvirfingu um arin er góðra gjalda verð. En málið vandast á hinn bóginn þegar talað er um aringreypa hjálma á tveimur stöðum síðar í kviðunni. Frummerking orðsins svás er „sjálfs sín“. En þar eð hver ann mest sínu fær það síðan merkinguna „ljúfur“, „kær“ eða „góður“. Orðið hefur hins vegar ekki haldist í málinu alla tíð enda ætti mynd þess þá að vera svos eins og vár verður vor. Það var endurvakið af skáldum á 19. öld.

2. Drukku þar dróttmegir , — en dyljendur þögðu, — vín í valhöllu , vreiði sáust þeir Húna; kallaði þá Knéfröður kaldri röddu, seggr inn suðræni sat hann á bekk háum:

Hirðmenn Gunnars sátu að drykkju en þögn sló á alla þar sem mönnum stóð ógn af Húnum. Ótti við reiði annarra er að vísu ekki algengur í hetjukvæðum. dyljendur hefur oftast verið skilið sem svo að það eigi við komumenn og hafi Knéfröður því haft með sér föruneyti þó að hann sé einn nefndur í vísunni hér á undan. Valhöll er líklega völsk höll, sams konar og tíðkuðust á Vallandi (Frakklandi). Knéfröður ávarpar hirðina úr hásæti.

3. „Atli mig hingað sendi ríða erindi mar inum mélgreypa Myrkvið inn ókunna, að biðja yður, Gunnar, að ið á bekk kæmið með hjálmum aringreypum að sækja heim Atla.

Upphaf ræðu Knéfröðar. Hann ávarpar Gunnar í fleirtölu, yður, og síðan í hinni gömlu tvítölu, ið, sem fer auðvitað illa saman.

4. Skjöldu kneguð þar velja og skafna aska, hjálma gullroðna og Húna mengi, silfurgyllt söðulklæði, serki valrauða dafar darraðar, drösla mélgreypa.

Atli býður þeim Gunnari gull og græna skóga (löng og mikil upptalning) ef þeir þiggja heimboð hans.

5. Völl lést ykkur og mundu gefa víðrar Gnitaheiðar, af geiri gjallanda og af gylltum stöfnum, stórar meiðmar og staði Danpar, hrís þat it mæra, er meður Myrkvið kalla.“

Með þessari vísu lýkur Knéfröður máli sínu.

6. Höfði vatt þá Gunnarr og Högna til sagði: „Hvað ræður þú okkur, seggur inn æri, alls við slíkt heyrum? Gull vissa ég ekki á Gnitaheiði, það er við ættim-a annað slíkt.

Í þessari og næstu vísu ávarpar Gunnar Högna, yngri bróður sinn, og spyr hann hvað honum finnist. Áður en bróður hans gefst ráðrúm til að svara hefur hann upp tölu og tíundar eigur þeirra bræðra.

7. Sjö eigum við salhús sverða full, hverju eru þeirra hjölt úr gulli; minn veit ég mar bestan, en mæki hvassastan, boga bekksæma, en brynjur úr gulli, hjálm og skjöld hvítastan kominn úr höll Kjárs; einn er minn betri en sé allra Húna.“

Hér lýkur Gunnar ræðu sinni. Þá bræður skortir hvorki fé né annað sem tilheyrir heimilishaldi í konungsgarði. Gunnari þykir augljóslega lítið til gjafa Atla koma.

8. „Hvað hyggur þú brúði bendu, þá er hún okkur baug sendi varinn voðum heiðingja? hygg ég að hún vörnuð byði. Hár fann ég heiðingja riðið í hring rauðum, ylfskur er vegur okkar að ríða erindi.“

Högni ansar hér bróður sínum og spyr á móti hvað Gunnar haldi að vaki fyrir systur þeirra, Guðrúnu, konu Atla, þegar hún sendir þeim gullhring vafinn í úlfsskinn. voðir eru líklega skinnið fremur en hárið. Sjálfur skilur hann þessa sendingu svo að þeirra bíði mikil háskaför ef þeir þiggja heimboðið.

9. Niðjar-gi hvöttu Gunnar né náungur annar , rýnendur né ráðendur né þeir er ríkir voru. Kvaddi þá Gunnar, sem konungur skyldi, mær í mjöðranni, af móði stórum:

Allir letja Gunnar farar en nú, þegar hann veit sér hættu búna, halda honum engin bönd. Hann vill ólmur fara og slær upp veislu. Skáldið dregur ekki dul á aðdáun sína á honum, sem konungur skyldi.

10. „Rístu nú, Fjörnir, láttu á flet vaða greppa gullskálir með gumna höndum.

Fjörnir þessi hlýtur að vera byrlari konungs eða frammistöðumaður. Síðustu línuna ,með gumna höndum, ber líklega að skilja svo að hver maður rétti öðrum, láti skálarnar ganga.

11. Úlfur mun ráða arfi Niflunga, gamlir, gránvarðir, ef Gunnars missir, birnir blakkfjallir bíta þreftönnum, gamna greystóði, ef Gunnarr né kemur-at.“

Þessi vísa er úr lagi færð í handriti en efni hennar virðist vera þetta: Ríki Gjúkunga, sem hér eru réttilega kallaðir Niflungar, mun líða undir lok og verða heimkynni villidýra ef þeir bræður koma ekki aftur úr för sinni. Úlfarnir eru gránvarðir, með öðrum orðum gráklæddir.

12. Leiddu landrögni lýðar óneisir, grátendur gunnhvata úr garði Húna. Þá kvað það inn æri erfivörður Högna: „Heilir farið nú og horskir, hvars ykkur hugur teygir!“

Hér er textinn ekki lýtalaus í handriti og því kemur ekki allt heim og saman, úr garði Húna er t.d. augljós villa. Grátandi karlmenn koma ekki víðar fyrir í eddukvæðum (sjá einnig 40. vísu). Högni á eftir því sem hér segir tvo sonu. Furðu vekur að sá yngri skuli hafa orð fyrir þeim þegar þegar faðir þeirra heldur á brott með Gunnari.

13. Fetum létu fræknir um fjöll að þyrja mari ina mélgreypu, Myrkvið inn ókunna; hristist öll Húnmörk þar er harðmóðgir fóru, ráku þeir vandstyggva völlu algræna.

Þeir bræður hleypa hestum sínum á sprett yfir fjöll, gegnum Myrkvið og eftir algrænum völlum. Hestarnir eru vandstyggvir, þeir hlaupa undan vendi, þ.e. keyri.

14. Land sáu þeir Atla og liðskjálfar djúpa, — Bikka greppar standa á borg inni háu, — sal um suðurþjóðum sleginn sessmeiðum, bundnum röndum, bleikum skjöldum, dafar darraðar; en þar drakk Atli vín í valhöllu, verðir sátu úti að varða þeim Gunnari, ef þeir hér vitja kæmi með geiri gjallanda að vekja gram hildi.

Hér er lýst húsum og híbýlaprýði hjá Atla. Hann hefur ekki enn sýnt þeim bræðrum fjandskap en býst samt við að þeir komi með ófriði.

15. Systir fann þeirra snemmst, að þeir í sal komu bræður hennar báðir, — bjóri var hún lítt drukkin: „Ráðinn ertu nú, Gunnar. Hvað muntu, ríkur, vinna við Húna harmbrögðum? Höll gakk þú úr snemma.

Guðrún hefur beðið bræðra sinna óþreyjufull en óþreyja hennar er blandin kvíða. Henni hefur því vísast verið annað í hug þennan dag en sækja fast drykkjuna. Um drykkjur kvenna eru annars dæmi í sögum. Hún ávarpar Gunnar og hvetur hann til að hafa sig burt.

16. Betur hefðir þú, bróðir! að þú í brynju færir, sem hjálmum aringreypum að sjá heim Atla, sætir þú í söðlum sólheiða daga, nái nauðfölva létir nornir gráta, Húna skjaldmeyjar herfi kanna, en Atla sjálfan létir þú í ormgarð koma, — nú er sá ormgarður ykkur um fólginn.“

Guðrún heldur áfram ræðu sinni; Gunnar hefði betur komið brynjaður með her manns, kúgað Húna og komið Atla í ormagarðinn í stað þess að enda þar sjálfur ævi sína. Þau örlög hans hafa lengi verið mönnum hugstæð. Annar frægur fornkappi endaði einnig ævi sína í ormagarði, Ragnar loðbrók, tengdasonur Sigurðar Fáfnisbana, eins og segir í sögu hans.

17. „Seinat er nú, systir, að samna Niflungum, langt er að leita lýða sinnis til, of rosmufjöll Rínar rekka óneissa.“

Gunnar svarar systur sinni. Ríki hans var við Rín og þar eru klettar víða rauðir eða rauðbrúnir. Í næsta hluta kviðunnar segir frá því er Gunnar og Högni berjast við ofurefli Húna og eru að lokum handteknir. Líklegt er að kviðan sé þar allmjög skert því að mjög fljótt er farið yfir sögu.

18. Fengu þeir Gunnar og í fjötur settu vinir Borgunda og bundu fastla.

Gunnar er tekinn og bundinn á fótum enda ver Högni hendur hans eins og segir í næstu vísu. vinir er stundum leiðrétt í vin en algengt er í norrænum skáldskap að konungur sé kallaður vinur manna sinna. Fleirtalan gæti hins vegar átt við Húna og verið háð.

19. Sjö hjó Högni sverði hvössu, en inum átta hratt hann í eld heitan. Svo skal frækn fjándum verjast! Högni varði hendur Gunnars.

Högni vegur sjö með sverði sínu en hrindir þeim áttunda í eld. Aðdáun skáldsins á frækilegri vörn Högna leynir sér ekki. Þess er þó ekki getið hér að Högni var ofurliði borinn.

20. Frágu fræknan, ef fjör vildi, Gotna þjóðann, gulli kaupa.

Gotna er eignarfall fleirtölu af Gotar og Gunnar sagður konungur þeirra enda þótt hann hafi í reyndinni verið konungur Borgunda. Ekki er ævinlega skýr greinarmunur gerður á fjarlægum þjóðum í fornum ritum.

21. „Hjarta skal mér Högna í hendi liggja blóðugt, úr brjósti skorið baldriða saxi slíðrbeitu, syni þjóðans.“

Gunnar svarar og gerir að skilyrði að honum sé fengið hjartað úr Högna sem hér er kallaður baldriði og sonur þjóðans.

22. Skáru þeir hjarta Hjalla úr brjósti, blóðugt og á bjóð lögðu og báru það fyr Gunnar.

Hjalli, sem hér er nefndur, er annars ókunnur. Líklegt er að hann hafi verið þræll og því einu mátt gilda hvort hann var lífs eða dauður.

23. Þá kvað það Gunnar, gumna drottinn: „Hér hefi eg hjarta Hjalla ins blauða, ólíkt hjarta Högna ins frækna, er mjök bifast, er á bjóði liggur, bifðist hálfu meir, er í brjósti lá.“

Hjartað í hetju er sjaldnast eins og í öðrum dauðlegum mönnum samkvæmt því sem segir t.d. í Fóstbræðra sögu. Blóðfullt hjarta og stórt er merki um hugleysi segir þar og haft fyrir satt „að minni séu hugprúðra manna hjörtu en huglausra því að menn kalla minna blóð í litlu hjarta en miklu en kalla hjartablóði hræðslu fylgja og segja menn því detta hjarta manna í brjóstinu að þá hræðist hjartablóðið og hjartað í manninum“.

24. Hló þá Högni, er til hjarta skáru kvikvan kumblasmið, klökkva hann síst hugði; blóðugt það á bjóð lögðu og báru fyr Gunnar.

Högni verður vel við dauða sínum.

25. Mær kvað það Gunnar, geir-Niflungur: „Hér hefi eg hjarta Högna ins frækna, ólíkt hjarta Hjalla ins blauða, er lítt bifask, er á bjóði liggur. Bifðist svogi mjög, þá er í brjósti lá.“

Gunnar er hér réttilega kallaður Niflungur. Oft var orðinu geir (spjót) skeytt framan við nöfn í fornum kvæðum og þar með vísað til herfrægðar þess er nafnið bar. Að slíku þótti mikil sæmd

26. Svo skaltu, Atli, augum fjarri, sem munt menjum verða.

Þessi vísa er afbökuð og illskiljanleg. Í Völsunga sögu er hún endursögð svofelldum orðum: „Og svo muntu, Atli, láta þitt líf sem nú látum vér.“

27. Er und einum mér öll um fólgin hodd Niflunga, lifir-a nú Högni. Ey var mér týja, meðan við tveir lifðum, nú er mér engi, er eg einn lifig.

lifig (lifi ég) fornafnið eg er tvísett. Gunnar treystir sér til að þegja yfir því hvar gullið sé falið hvað sem á dynur, nú getur enginn vísað á það annar en hann.

28. Rín skal ráða rógmalmi skatna, sú in áskunna, arfi Niflunga. Í veltanda vatni lýsast valbaugar, heldr en á höndum gull skíni Húna börnum.“

Hér lýkur Gunnar orðum sínum. Gullið skal vera áfram í Rín fremur en að Húnar skarti því.

29. „Ýkvið ér hvelvögnum, haftur er nú í böndum.“

Orð Atla. Ýkvið ér „víkið þér“ (þið) er forn mynd sagnarinnar víkja.— hvel (hjól) þekkist í orðasambandinu „á hverfanda hveli“. Fornmenn töluðu um vagn á fjórum hvelum. Í Noregi á 19. öld var hvel heil kringla og minna en hjól sem í voru pílárar.

30. Atli inn ríki reið Glaum mönum, sleginn rógþornum, sifjungur þeirra. Guðrún sigtíva, varnaði við tárum vaðin í þyshöllu.

Hér er líklegt að vanti vísuorð, eitt eða fleiri, á undan eða eftir fimmta vísuorði enda er sigtívar nafn sem goðin fengu eftir vígfimi þeirra og sigursæld og getur naumast átt við Guðrúnu.

31. „Svo gangi þér, Atli, sem þú við Gunnar áttir eiða oft um svarða og ár of nefnda, að sól inni suðurhöllu og að Sigtýs bergi, hölkvi hvílbeðjar og að hringi Ullar.“

Guðrún þylur bónda sínum bölbænir og rifjar upp eiða sem hann hefur svarið Gunnari. Þeirra er ekki getið annars staðar. Hún óskar þess að honum farnist eftir því sem hann hefur haldið þá. Henni er því heift í hug þó að hún láti síðar blíðlega við Atla.

32. Og meir þaðan menvörð bituls, dólgrögni, dró til dauðs skókur.

Vísuna þarf að taka saman sem kallað er, með öðrum orðum finna rétta orðaröð eins og í dróttkvæðum; kenningin bituls skókur (beislis hristir, þ.e. hestur) er fleyguð en hún er jafnframt frumlag setningarinnar. Andlagið er aftur á móti tvöfalt, Gunnar er fyrst kallaður menvörður (sá sem varðveitir men, gullseigandi) og síðan dólgrögnir sem er samsett af dólg (hvk. fjandskapur, bardagi) og rögnir (stjórnandi).

33. Lifanda gram lagði í garð, þann er skriðinn var, skatna mengi, innan ormum; en einn Gunnar heiftmóður hörpu hendi kníði, glumdu strengir; svo skal gulli frækn hringdrifi við fira halda.

Hér er dróttkvæðastíll enn á ferðinnni, frumlagið, skatna mengi, klýfur setninguna þann er skriðinn var innan ormum. Í stafkirkju á Hyljastöðum (Hylestad) í Noregi er þessi tréskurðarmynd á dyrastaf. Hún sýnir Gunnar í ormagarðinum. Hér er hann að vísu bundinn á höndum og slær hörpuna með tánum.

34. Atli lét lands síns á vit jó eyrskáan aftur frá morði; dynur var í garði, dröslum of þrungið , vopnsöngur virða , voru af heiði komnir.

Ýmislegt er úr lagi fært í fyrri helmingi þessarar vísu, t.d. stuðlasetning. En hér segir frá því er Atli snýr heimleiðis eftir að Gunnari hafði verið varpað í ormagarðinn sem augljóslega er langt frá höllinni eða uppi á heiði eins og kemur fram í síðasta vísuorðinu.

35. Út gekk þá Guðrún Atla í gögn með gylltum kálki að reifa gjöld rögnis : „Þiggja knáttu, þengill , í þinni höllu glaður að Guðrúnu gnadda niflfarna .“

Guðrún tekur á móti manni sínum og býður honum til veislu. Hún hefur drepið sonu þeirra Atla og matreitt en segir honum tíðindin svo óljósum orðum að hann grunar ekki neitt.

36. Umdu ölskálir Atla vínhöfgar, þá er í höll saman Húnar töldust; gumar gransíðir gengu inn hvorir.

hvorir hafði að fornu oft sömu merkingu og „hvorirtveggju“, vísar með öðrum orðum til tveggja hópa. Í hallargarðinum eru því tveir hópar, þeir sem höfðu farið með Atla til ormagarðsins og þeir sem höfðu verið heima.

37. Skævaði þá in skírleita veigar þeim að bera, afkár dís, jöfrum og ölkrásir valdi nauðug neffölum en níð sagði Atla:

Merking orðisins afkár er ekki ljós. Helst er svo að skilja að það merki „óvæginn“, „skapharður“, „harður í horn að taka“, „illur viðureignar“ eða eitthvað því um líkt. Guðrún ber nauðug drykk og ölkrásir neffölum. Er hér vísað til hörundslitar Húna ellegar gefin til kynna feigð þeirra eða stafar fölvinn af drykkju?

38. „Sona hefir þinna, sverða deilir, hjörtu hrædreyrug við hunang of tuggin; melta knáttu móðugur! manna valbráðir, eta að ölkrásum og í öndugi að senda.

Óljóst er hvað í öndugi að senda merkir. Hugsanlegt er að átt sé við að Atla verði svo óglatt að hann kasti upp. Með því að breyta í í úr verður merkingin sú að konungur sendir krásir af borði sínu þeim sem sitja í hinu óæðra öndvegi og hann vill sýna sérstakan sóma. Loks má líta svo á að hér sé lýst leið næringarefnanna gegnum líkamann, fyrst er tuggið, síðan melt og allir vita hvað síðan tekur við, — öndvegi sé með öðrum orðum skrauthvörf, eins konar mildunarorð sem haft sé um setuna í náðhúsinu!

39. Kallar-a-ðu síðan til knjá þinna Erp né Eitil ölreifa tvo; sér-a-ðu síðan í seti miðju gulls miðlendur geira skefta, manar meita né mara keyra.“

Undarlegt er að synir Guðrúnar og Atla, Erpur og Eitill, séu glaðir eða hreifir af öldrykkju enda vart af barnsaldri. Í næstu vísu eru þeir sagðir ófróðir, með öðrum orðum óvitar.

40. Ymur varð á bekkjum, afkár söngur virða, gnýr und guðvefjum, grétu börn Húna; nema ein Guðrún er hún æva grét bræður sína berharða og buri svása, unga, ófróða, þá er hún við Atla gat.

41. Gulli söri in gaglbjarta, hringum rauðum reifði hún húskarla; sköp lét hún vaxa en skíran málm vaða, æva fljóð ekki gáði fjarghúsa.

Guðrún fleygir gulli til þeirra sem í höllinni eru rétt eins og hún sé að sá korni á akri. Þeir eru því annars hugar og taka ekki eftir því sem næst gerist, þegar Guðrún vegur Atla og kveikir í höllinni.

42. Óvar Atli móðan hafði hann sig drukkið, vopn hafði hann ekki, varnaði-t hann við Guðrúnu; oft var sá leikur betri, þá er þau lint skyldu oftar umfaðmast fyr öðlingum.

Sögn vantar í fyrsta vísuorðið og höfuðstaf í hið næsta. Fleira er úr lagi fært í þessari vísu eins og endurtekningin oft ... oftar sýnir glöggt.

43. Hún beð broddi gaf blóð að drekka hendi helfússi og hvelpa leysti; hratt fyr hallardyr, og húskarla vakti brandi, brúður, heitum, þau lét hún gjöld bræðra.

Guðrún man eftir að leysa hundana og kemur þeim út úr höllinni. Síðan vekur hún húskarlana eða hirðmennina (með) brandi, þeir vakni þegar húsin eru tekin að loga. Einnig má taka saman hratt fyr hallardyr ... brandi ... heitum til þess að varna mönnum útgöngu.

44. Eldi gaf hún þá alla, er inni voru og frá morði þeirra Gunnars komnir voru úr Myrkheimi; forn timbur féllu, fjarghús ruku , bær Buðlunga, brunnu og skjaldmeyjar inni aldurstamnar, hnigu í eld heitan.

Myrkheimur hefur ekki verið nefndur fyrr, ormagarðurinn var uppi á heiði eins og segir í 34. vísu. Í Völsunga sögu er brunanum lýst svo: „Síðan lét hún slá eldi í höllina. Og er hirðin vaknaði við óttann, þá vildu menn eigi þola eldinn og hjuggust sjálfir og fengu svo bana; lauk þar ævi Atla konungs og allrar hirðar hans.“

45. Fullrætt er um þetta. Fer engi svo síðan brúður í brynju bræðra at hefna. Hún hefir þriggja þjóðkonunga banorð borið björt, áður sylti. Enn segir gleggra í Atlamálum inum grænlenskum.

Hvergi kemur fram að Guðrún færi í brynju. Þjóðkonungarnir þrír hljóta að vera Atli og synir hans tveir, Erpur og Eitill, sem hann átti með Guðrúnu.

HELSTU HEIMILDIR